Đám cưới ở Đại Lộc thường đi qua bốn bước chính: dạm ngõ (đi nói), đám hỏi, lễ cưới với rước dâu và tiệc dưới rạp, rồi lễ lại mặt vài ngày sau. Cách tổ chức đã gọn hơn xưa nhiều, nhiều nhà gộp dạm ngõ với đám hỏi, đặt tiệc ở nhà hàng; nhưng ở làng, đám cưới vẫn là việc của cả xóm, cả họ.
Bài này dành cho người sắp cưới vợ, cưới chồng quê Đại Lộc, nhất là người nơi khác chưa quen nếp xứ Quảng, và cho gia đình đang chuẩn bị. Mỗi nhà, mỗi họ có lệ riêng, nên hãy dùng bài như bản đồ để hỏi đúng câu với người lớn trong nhà, không phải danh sách bắt buộc.
Đám cưới ở làng là việc của cả xóm
Ở Đại Lộc, nhất là ở các làng, một đám cưới không chỉ là chuyện của hai gia đình. Khi đã định ngày, tin lan khắp xóm; hàng xóm, bà con trong họ tự đến hỏi "cần chi không", nhận phần việc. Người lo dựng rạp, người lo bàn ghế, người lo bếp, người lo đón khách. Thanh niên trong xóm phụ bưng bê, các bà các chị nhặt rau, gói đồ.
Cách làm này có hai mặt. Mặt tốt là gia đình không phải lo một mình, đám cưới ấm cúng, ai cũng có phần. Mặt khó là danh sách khách dài, phải mời đủ người trong họ, trong xóm, bạn bè của cha mẹ; mời thiếu một nhà có khi bị nhắc nhiều năm. Với người nơi khác về làm dâu, làm rể, hiểu điều này giúp bớt bất ngờ khi thấy đám cưới đông hơn mình tưởng.
Những năm gần đây, nhiều gia đình đặt tiệc ở nhà hàng, trung tâm tiệc cưới ở Ái Nghĩa hoặc lên Đà Nẵng, nhất là khi hai bên ở xa nhau. Tuy vậy, phần lễ ở nhà, lễ gia tiên, rước dâu vẫn được làm tại nhà, và phần phụ giúp của bà con vẫn còn.
Dạm ngõ và đám hỏi: hai lần nhà trai sang nhà gái
Hai bước này mở đầu cho cả chuỗi. Nhiều nhà nay gộp lại một lần, nhưng nếu làm đủ thì thường như sau:
- Dạm ngõ (đi nói): cha mẹ chú rể cùng một vài người lớn trong họ sang nhà gái, mang theo trầu cau, chè, rượu, bánh trái. Mục đích là chính thức ngỏ ý, hai bên làm quen, bàn sơ về thời gian.
- Chọn ngày: hai nhà bàn ngày đám hỏi, ngày cưới. Nhiều nhà xem ngày theo thói quen gia đình; nhiều nhà chọn theo lịch nghỉ của hai người, nhất là khi con cái làm việc xa.
- Đám hỏi: nhà trai mang lễ vật sang nhà gái, thường gồm trầu cau, rượu, chè, bánh, trái cây, có nhà thêm trang sức cho cô dâu. Số mâm lễ, thành phần lễ do hai nhà thống nhất trước.
- Lễ gia tiên bên nhà gái: đại diện hai họ thắp hương báo với ông bà, rồi giới thiệu chú rể với họ hàng nhà gái.
- Tiệc nhỏ: nhà gái đãi cơm thân mật cho đoàn nhà trai và họ hàng gần.
Chuyện lễ vật nhiều hay ít ngày nay không còn nặng nề như xưa. Câu nên hỏi trước là "bên nhà mình có lệ gì cần giữ không", để đoàn nhà trai không bị thiếu thứ gì mà nhà gái coi trọng.
Ngày cưới: rước dâu, lễ gia tiên và tiệc
Ngày cưới thường bắt đầu từ sáng sớm. Đoàn nhà trai đến nhà gái làm lễ xin dâu: đại diện nhà trai thưa chuyện, nhà gái nhận lời, hai bên thắp hương trước bàn thờ gia tiên, cô dâu chú rể lạy ông bà, cha mẹ. Sau đó cô dâu theo đoàn nhà trai về, nhà gái cử người đưa dâu.
Về đến nhà trai, cô dâu chú rể lại làm lễ gia tiên, ra mắt họ hàng nhà trai. Tiệc cưới có thể ngay sau đó tại nhà, dưới rạp dựng ở sân, hoặc vào buổi chiều, buổi tối ở nhà hàng. Ở nhiều làng, nhà trai và nhà gái tổ chức tiệc riêng ở nhà mình cho khách của mỗi bên, thường vào ngày trước hoặc ngay ngày cưới.
Một chi tiết người nơi khác hay bỡ ngỡ là đám cưới ở quê có thể bắt đầu đãi khách từ ngày hôm trước: bà con, hàng xóm đến phụ, ăn cơm, uống nước, gọi là "nhóm họ" hoặc "ăn nhóm" ở nhiều nơi. Đây là lúc gia đình cảm ơn những người đã giúp việc.
Trong ngày cưới, phần phát biểu của đại diện hai họ được coi trọng. Người được chọn thường là bậc cao niên có uy tín, nói năng mạch lạc, biết dùng lời lẽ trang trọng mà không dài dòng. Lời thưa của nhà trai, lời đáp của nhà gái có khuôn quen nhưng người nói giỏi luôn thêm vào vài câu ứng biến cho không khí thân mật. Với người nơi khác, đây là lúc nên lắng nghe: nhiều điều về hai gia đình được nói ra trong mấy phút ấy.
Tiệc cưới dưới rạp ở quê: những gì khác thành phố
Thời gian linh hoạt. Khách đến và về theo từng đợt, không theo giờ cố định như nhà hàng. Bàn nào đủ người thì dọn món.
Bếp làng hoặc đội nấu thuê. Trước đây bà con trong xóm cùng nấu; nay nhiều nhà thuê đội nấu cỗ chuyên làm đám ở quê, mang theo nồi niêu, bàn ghế, chén bát.
Thực đơn quen. Các món thường gặp là món gỏi, món chiên, gà, bò, lẩu, cùng bánh tráng và mắm. Có nhà giữ một vài món làng như gà luộc lá chanh, thịt heo luộc chấm mắm cái.
Văn nghệ. Nhiều đám có dàn âm thanh để khách lên hát; khách quen của làng thường hát những bài dân ca, bài chòi, nhạc vàng, cũng có khi là các bài trẻ trung.
Mừng cưới. Khách mừng cưới bằng phong bì, bỏ vào thùng hoặc trao tận tay. Người trong họ, hàng xóm thân có thể mừng bằng hiện vật hoặc góp công.
Lễ lại mặt và những ngày sau cưới
Vài ngày sau đám cưới, thường là ngày thứ hai hoặc thứ ba, cô dâu chú rể về nhà gái làm lễ lại mặt: mang theo chút lễ vật, thắp hương bàn thờ nhà gái, ăn bữa cơm với cha mẹ vợ. Đây là lễ nhỏ, chủ yếu trong gia đình, nhưng nhiều nhà vẫn giữ vì nó thể hiện sự trọn vẹn: cô gái đi làm dâu vẫn nhớ đường về nhà mẹ.
Những ngày sau cưới cũng là lúc cô dâu mới bắt đầu làm quen với nếp nhà chồng: giờ giấc, bàn thờ, việc giỗ chạp, cách xưng hô với họ hàng. Ở Đại Lộc, nhiều gia đình đông con cháu sống gần nhau, nên lượng người cần nhớ tên, nhớ vai vế khá nhiều. Đừng ngại hỏi; người lớn thích được hỏi hơn là bị gọi sai.
Với cặp vợ chồng làm việc ở thành phố, thời gian ở quê sau cưới thường ngắn. Nhưng chuyến về đầu tiên sau đó, nhất là dịp Tết hay giỗ tộc, sẽ là lúc người mới được giới thiệu chính thức với họ hàng rộng hơn.
Chuẩn bị đám cưới ở Đại Lộc: ai thường lo việc gì
Phân công dưới đây là cách thường gặp ở các gia đình, không phải quy định. Bàn trước với hai bên giúp tránh việc chồng chéo:
| Việc | Người thường lo | Ghi chú |
|---|---|---|
| Chọn ngày, bàn lễ vật | Cha mẹ hai bên, người lớn trong họ | Cô dâu chú rể nên nói rõ lịch nghỉ của mình |
| Mời khách trong họ, trong xóm | Cha mẹ, có danh sách của cả họ | Mời thiếu dễ mất lòng; hỏi người lớn danh sách |
| Dựng rạp, bàn ghế, âm thanh | Thuê dịch vụ hoặc thanh niên trong xóm | Tính đến mưa, đất sân lầy |
| Nấu cỗ | Đội nấu thuê hoặc bà con | Chốt số mâm trước vài ngày |
| Đại diện phát biểu | Người lớn có uy tín trong họ | Chọn người nói ngắn, rõ |
| Xe rước dâu, đưa dâu | Nhà trai lo xe, nhà gái báo số người | Ở xa thì tính thời gian đi đường |
Về chi phí, mỗi gia đình một khả năng; nhiều nhà ở quê ngày nay chủ động làm gọn để đỡ gánh nặng, và người trong làng cũng thoáng hơn trước trong chuyện này.
Người nơi khác cưới vợ, cưới chồng quê Đại Lộc: vài lời khuyên
Từ kinh nghiệm của nhiều cặp vợ chồng "khác quê", mấy điều dưới đây giúp mọi chuyện suôn sẻ:
- Hỏi rõ các bước và lệ của nhà bên kia trước khi gia đình mình sang, đừng tự suy theo phong tục quê mình.
- Chuẩn bị tinh thần cho đám cưới đông và cho việc gặp rất nhiều họ hàng, hàng xóm cùng lúc.
- Học vài câu tiếng Quảng và cách xưng hô cơ bản; người lớn sẽ quý ngay.
- Tôn trọng bàn thờ, nhà thờ tộc và các nghi thức gia tiên, dù gia đình mình có thói quen khác.
- Bàn với người bạn đời về lịch về quê sau cưới: Tết, giỗ tộc, giỗ ông bà. Đây là chuyện dễ gây hiểu lầm nếu không nói trước.
- Cảm ơn bà con đã phụ giúp sau đám cưới, bằng một lần ghé nhà, một món quà nhỏ.
Người Đại Lộc thẳng tính nên có gì không vừa ý họ thường nói ra. Nghe được điều đó là tốt, vì nó cho bạn cơ hội điều chỉnh sớm thay vì để chuyện nhỏ thành lớn.
Những đổi thay trong đám cưới ở quê
So với một vài chục năm trước, đám cưới ở Đại Lộc đã khác nhiều. Lễ vật gọn hơn, thời gian tổ chức ngắn hơn, nhiều nhà gộp dạm ngõ và đám hỏi. Ảnh cưới chụp ở cánh đồng, bãi sông, đồi cỏ ngay tại quê trở thành lựa chọn quen của các cặp trẻ. Thiệp mời in, gửi qua tin nhắn đi kèm.
Có những điều vẫn giữ: lễ gia tiên, phần nhờ người lớn trong họ đại diện phát biểu, sự có mặt của bà con, hàng xóm. Nhiều gia đình chọn ngày cưới tránh mùa mưa lũ cuối năm; mùa cưới ở quê vì thế thường dồn vào những tháng khô ráo và quanh Tết, khi người đi làm xa về đông.
Đổi thay cũng làm nảy ra những cuộc bàn cãi trong nhà, rất kiểu Quảng: làm theo lệ cũ hay làm gọn, đãi ở nhà hay ra nhà hàng, mời bao nhiêu người. Không có câu trả lời đúng cho tất cả. Điều người lớn tuổi thường nhắc nhất chỉ là: làm gì cũng được, miễn hai họ vui vẻ và không ai bị bỏ quên.
Câu hỏi thường gặp
Đám cưới ở Đại Lộc có bắt buộc làm đủ dạm ngõ và đám hỏi không?
Không bắt buộc. Nhiều gia đình gộp hai lễ thành một để tiết kiệm thời gian, nhất là khi hai bên ở xa nhau. Điều quan trọng là hai nhà thống nhất trước và phần lễ gia tiên vẫn được làm đầy đủ theo nếp nhà.
Lễ lại mặt là gì?
Là lễ cô dâu chú rể trở về nhà gái vài ngày sau đám cưới, mang chút lễ vật, thắp hương bàn thờ và ăn cơm với cha mẹ vợ. Lễ nhỏ, chủ yếu trong gia đình, thể hiện sự gắn bó giữa hai bên.
Mùa cưới ở Đại Lộc thường vào tháng nào?
Nhiều gia đình tránh mùa mưa lũ cuối năm dương lịch và chọn những tháng khô ráo hoặc dịp quanh Tết, khi người đi làm xa về đông. Ngày cụ thể tuỳ từng gia đình và lịch làm việc của hai người.
Đi đám cưới ở quê nên mừng bao nhiêu?
Không có mức chung; tuỳ quan hệ và khả năng của bạn. Người trong làng thường nhớ ai đã mừng để đáp lễ sau này. Nếu không chắc, hỏi người thân cùng quê xem mức thường gặp trong nhóm quen của mình.
Cô dâu nơi khác về làm dâu cần chuẩn bị gì?
Chuẩn bị tinh thần gặp rất nhiều họ hàng, học cách xưng hô, tìm hiểu lịch giỗ chạp trong nhà chồng. Học vài câu tiếng Quảng và chủ động hỏi mẹ chồng, chị em trong nhà là cách hoà nhập nhanh nhất.