Mùa mưa lũ ở Đại Lộc thường rơi vào khoảng cuối năm. Khi mưa lớn kéo dài trên thượng nguồn, nước sông Vu Gia, Thu Bồn dâng, tràn qua đường ven sông, đường thấp, ngầm tràn, có khi ngập cả khu dân cư. Quy tắc đi lại mùa này rất ngắn: theo dõi cảnh báo, không vượt qua đoạn có nước chảy, và nếu không có việc cần thiết thì hoãn chuyến.
Bài này không liệt kê từng đoạn đường hay ngập, vì mức ngập thay đổi theo từng trận lũ và đường sá được nâng cấp qua các năm. Thay vào đó là cách nhận biết vùng có nguy cơ, cách theo dõi thông tin, chuẩn bị xe và người, và những việc phải làm khi bị kẹt giữa đường. Luôn làm theo hướng dẫn của chính quyền và lực lượng chức năng tại chỗ.
Vì sao đi lại ở Đại Lộc mùa lũ khó hơn nơi khác
Đại Lộc nằm ở chỗ sông Vu Gia vừa từ núi ra đồng bằng, lại có các nhánh nối sang hệ Thu Bồn. Khi mưa lớn trên núi, nước dồn về nhanh, trong khi vùng đất bãi giữa các nhánh sông thấp, thoát chậm. Người dân quen gọi vùng này là "rốn lũ" của xứ Quảng.
Hệ quả với giao thông là nhiều tuyến đường liên xã, đường ven sông, đường qua vùng bãi có thể ngập trong vài giờ. Một số thôn bị chia cắt, chỉ đi được bằng thuyền. Ở vùng đồi phía tây, mưa lớn gây sạt lở taluy, đất đá tràn xuống đường, nước khe suối dâng nhanh qua các ngầm tràn.
Thêm một yếu tố nữa: nước lên có thể nhanh hơn dự tính, nhất là khi các hồ chứa thượng nguồn phải xả lũ. Chính quyền thường thông báo trước cho vùng hạ du, nhưng người đi đường từ nơi khác đến có thể không nhận được thông tin kịp thời nếu không chủ động theo dõi.
Nhận biết mức độ nguy cơ
Bảng giúp bạn tự đánh giá trước khi lên đường. Đây là hướng dẫn chung, luôn ưu tiên thông báo chính thức:
| Tình huống | Mức nguy cơ | Nên làm |
|---|---|---|
| Mưa vừa, không có cảnh báo, trục quốc lộ khô ráo | Thấp | Đi được, tránh đường ven sông và đường đất |
| Có cảnh báo mưa lớn trên thượng nguồn | Trung bình đến cao | Hạn chế đi, nếu đi thì chỉ trục chính, về sớm |
| Thông báo hồ chứa xả lũ, nước sông đang lên | Cao | Hoãn chuyến không cần thiết, tránh vùng trũng |
| Đường có nước chảy qua mặt, có dây chắn, người hướng dẫn | Rất cao | Quay lại, tìm đường khác hoặc chờ |
| Thông báo sơ tán, cấm đường | Nguy hiểm | Không đi; nếu đang ở vùng đó, làm theo hướng dẫn sơ tán |
Cảm giác "trời đang tạnh, chắc nước không lên" là cái bẫy phổ biến. Nước lũ ở hạ du có thể lên tiếp nhiều giờ sau khi mưa tại chỗ đã ngớt, vì nước từ thượng nguồn vẫn đang dồn về.
Theo dõi thông tin trước và trong chuyến đi
Thông tin đúng, kịp thời là thứ quan trọng nhất trong mùa lũ:
- Theo dõi bản tin dự báo, cảnh báo của cơ quan khí tượng thuỷ văn cho khu vực Quảng Nam cũ, nay thuộc Đà Nẵng.
- Theo dõi thông báo của chính quyền thành phố, chính quyền xã nơi bạn đến về tình hình mưa lũ, cấm đường, phân luồng, sơ tán.
- Để ý thông báo xả lũ của các hồ chứa thượng nguồn; thông tin này thường được báo chí và chính quyền địa phương truyền đi.
- Gọi hỏi người thân, người quen ở nơi đến về tình hình nước, đường ngay trước khi đi.
- Trên đường, nghe theo hướng dẫn của lực lượng chức năng, người canh gác ở các điểm ngập.
- Giữ điện thoại đủ pin, có pin dự phòng để luôn nhận được thông tin.
Khi có mâu thuẫn giữa thông tin trên mạng xã hội và thông báo chính thức, làm theo thông báo chính thức. Tin đồn trong mùa lũ lan rất nhanh và có thể sai.
Quy tắc không được phá khi gặp nước
Không vượt đoạn có nước chảy qua mặt đường. Dù nước trông nông, dòng chảy có thể đẩy ngã xe máy, làm ô tô trôi. Mặt đường bên dưới có thể đã bị xói thành hố. Quay lại, tìm đường khác hoặc chờ.
Không đi qua cầu tràn, ngầm tràn khi nước lên. Đây là nơi xảy ra nhiều vụ cuốn trôi nhất mỗi mùa lũ ở miền Trung.
Không vượt dây chắn, không phớt lờ người hướng dẫn. Người canh gác ở các điểm ngập có mặt vì ở đó nguy hiểm. Làm theo họ.
Không đi vào ban đêm khi có cảnh báo. Ban đêm không nhìn rõ mực nước, dòng chảy, vật trôi; cứu hộ cũng khó khăn hơn.
Không đi xem lũ. Đi xem lũ vừa đặt bạn vào nguy hiểm, vừa gây vướng cho người dân và lực lượng cứu hộ. Đứng trên cầu nhìn nước, dừng xe ven đường quay phim chụp ảnh cũng làm tắc lối cho xe cứu hộ, xe chở người đi sơ tán.
Không chở quá tải, không chở trẻ em đi qua vùng ngập. Xe máy chở ba bốn người, chở hàng cồng kềnh qua đoạn nước rất dễ đổ. Trẻ em ngã xuống dòng nước lũ gần như không có cơ hội tự thoát.
Chuẩn bị xe và người nếu buộc phải đi
Có những chuyến đi không hoãn được: về chăm người thân, việc khẩn cấp. Khi đó, chuẩn bị kỹ:
- Xe kiểm tra phanh, lốp, đèn, cần gạt nước; đổ đầy xăng.
- Áo mưa bộ, ủng hoặc dép bám tốt, túi chống nước cho điện thoại, giấy tờ.
- Đèn pin, pin dự phòng, nước uống, đồ ăn khô cho vài bữa.
- Thuốc men cần dùng thường xuyên của bản thân và người thân.
- Áo phao nếu có, đặc biệt khi đi về vùng trũng ven sông.
- Báo người thân lộ trình, giờ xuất phát, giờ dự kiến đến; hẹn giờ gọi lại.
- Lưu số của chính quyền xã nơi đến và các số khẩn cấp quốc gia.
Đi trên trục chính, tránh hoàn toàn đường ven sông, đường đất. Nếu đến nơi mà nước đang lên, ưu tiên đưa người lên chỗ cao, không cố cứu tài sản.
Nếu đi ô tô, nghĩ trước chỗ để xe trên cao khi đến nơi. Nhiều gia đình vùng trũng phải đưa xe lên dốc cầu, sân trường, đoạn đường đắp cao từ sớm; để đến lúc nước vào sân rồi mới chạy thì đã muộn.
Đi lại trong làng khi nước lên
Ở những thôn vùng trũng, khi lũ về, đường trong làng thành dòng nước, nhà nhà đi lại bằng thuyền nhỏ. Người dân Đại Lộc có kinh nghiệm lâu đời với chuyện này: thuyền được chuẩn bị từ trước mùa mưa, đồ đạc kê cao, lương thực tích trữ. Người ở thành phố về quê dịp này nên nghe theo người nhà, không tự ý đi lại.
Đi thuyền trong vùng ngập có những nguy hiểm riêng: dòng chảy mạnh ở chỗ nước tràn qua đường, dây điện chùng thấp hoặc đứt, vật trôi va vào thuyền. Luôn mặc áo phao, không đi khi trời tối, không chở quá tải, tránh xa cột điện, trạm biến áp. Trẻ em không được tự chèo thuyền hay chơi gần mép nước.
Khi chính quyền ra lệnh sơ tán, đi ngay theo hướng dẫn, mang theo giấy tờ, thuốc men, đồ dùng thiết yếu. Nhà kiên cố, trường học, trụ sở cao tầng thường được chọn làm điểm tránh trú. Hỏi trước chính quyền thôn điểm tránh trú gần nhà bạn từ đầu mùa mưa.
Khi bị kẹt giữa đường
Nếu đường phía trước và phía sau đều ngập, không cố vượt. Dừng ở chỗ cao nhất có thể như đoạn đường đắp cao, sân trường, nhà văn hoá, nhà dân có tầng cao. Báo người thân và chính quyền xã vị trí của bạn. Ở vùng rốn lũ, người dân thường sẵn lòng cho người đi đường trú tạm.
Nếu xe chết máy trong nước, rời xe ngay, đưa người ra chỗ cao, không cố đề nổ lại hay đẩy xe qua dòng chảy. Tài sản có thể mất, người thì không. Với ô tô, nếu nước dâng nhanh, mở cửa hoặc hạ kính ra ngoài sớm, trước khi áp lực nước làm cửa khó mở.
Trong lúc chờ, giữ ấm, giữ pin điện thoại, chỉ gọi khi cần. Nghe theo hướng dẫn của lực lượng cứu hộ khi họ đến. Đừng tự bơi qua dòng nước để tìm đường ra, kể cả khi bạn bơi giỏi.
Sau lũ: đường còn nguy hiểm thêm vài ngày
Khi nước rút, đường để lại lớp bùn trơn, ổ gà mới, đoạn bị xói chân, rác và cây đổ. Cầu, cống có thể bị hư hại chưa thấy được bằng mắt. Ở vùng đồi, đất đá sau mưa vẫn có thể tiếp tục sạt dù trời đã tạnh.
Đường đất vùng đồi sau lũ đặc biệt khó đi: lầy, có rãnh xói sâu, có chỗ taluy sụt mất nửa mặt đường. Nếu không có việc gấp, chờ vài ngày cho đường khô và được san lại.
Vài ngày đầu sau lũ, đi chậm hơn bình thường, tránh những đoạn chưa được dọn, chờ thông báo thông đường của chính quyền. Người dân lúc này đang dọn dẹp, phơi đồ, sửa nhà; xe cộ cần nhường đường, giảm tốc khi qua khu dân cư.
Nếu bạn muốn giúp bà con vùng lũ, liên hệ các tổ chức, chính quyền địa phương để biết nhu cầu thật và cách hỗ trợ phù hợp, thay vì tự mang hàng vào vùng còn ngập, gây thêm khó khăn cho giao thông.
Với người có nhà ở vùng trũng, sau mỗi mùa lũ là lúc xem lại xe cộ: xe bị ngập nước cần được thợ kiểm tra động cơ, hệ thống điện trước khi chạy lại, tránh đề nổ ngay vì có thể hỏng nặng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Mùa lũ ở Đại Lộc thường vào tháng mấy?
Mưa lũ ở vùng này thường dồn vào những tháng cuối năm, nhưng thời điểm cụ thể thay đổi theo năm. Theo dõi dự báo và cảnh báo của cơ quan khí tượng thuỷ văn và chính quyền thành phố.
Quốc lộ 14B có bị ngập khi lũ không?
Trục quốc lộ thường được ưu tiên giữ thông, nhưng một số đoạn thấp có thể bị ảnh hưởng khi lũ lớn, đoạn lên núi có thể sạt lở. Theo dõi thông báo phân luồng, cấm đường trước khi đi.
Nước ngập chỉ tới bánh xe thì có đi qua được không?
Nếu nước đang chảy qua mặt đường thì không nên đi, dù nông. Dòng chảy có thể đẩy ngã xe và mặt đường bên dưới có thể đã bị xói. Chờ nước rút hoặc đi đường khác.
Đang trên đường thì nghe tin hồ xả lũ, phải làm gì?
Tránh xa vùng trũng ven sông, không đi qua cầu tràn, ngầm tràn. Đi lên chỗ cao, báo người thân vị trí, theo dõi thông báo của chính quyền và làm theo hướng dẫn tại chỗ.
Có nên về quê Đại Lộc trong mùa lũ không?
Nếu không có việc cần thiết, nên hoãn. Nếu phải về, chuẩn bị kỹ, đi trục chính, ban ngày, theo dõi cảnh báo, hỏi người nhà tình hình trước khi đi và sẵn sàng quay lại khi gặp nước.
Xe chết máy giữa nước thì làm sao?
Rời xe ngay, đưa người ra chỗ cao, không cố đề nổ hay đẩy xe qua dòng chảy. Báo người thân và chính quyền vị trí, chờ hỗ trợ. Xe có thể sửa sau, an toàn của người là trên hết.