Với người lao động vùng Đại Lộc, học một nghề có chứng chỉ, như hàn, điện công nghiệp, cơ khí, sửa chữa máy, lái xe hạng lớn, vận hành máy xây dựng, may công nghiệp kỹ thuật cao, nấu ăn, chăm sóc sắc đẹp, thường mở ra nhiều lựa chọn việc làm và thu nhập ổn định hơn so với chỉ làm lao động phổ thông. Hệ thống giáo dục nghề nghiệp có ba trình độ chính là sơ cấp, trung cấp và cao đẳng, cùng nhiều khoá đào tạo ngắn hạn.
Các trường cao đẳng, trung cấp và trung tâm giáo dục nghề nghiệp ở Đà Nẵng và vùng Quảng Nam cũ đều trong tầm đi lại từ vùng Đại Lộc. Ngoài ra có các chính sách hỗ trợ học nghề cho lao động nông thôn, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp. Bài này giúp chọn nghề theo nhu cầu thật, hiểu các trình độ đào tạo, và biết hỏi ai về hỗ trợ. Bài không giới thiệu cơ sở đào tạo cụ thể và không nêu học phí.
Vì sao nên học nghề thay vì chỉ làm lao động phổ thông
Ở vùng Đại Lộc và các khu công nghiệp lân cận, doanh nghiệp thường than khó tuyển thợ có tay nghề: thợ hàn, thợ điện, thợ bảo trì máy, lái xe hạng lớn, người vận hành xe nâng, máy xúc. Trong khi đó, lượng người tìm việc phổ thông khá đông. Người có nghề vì thế có nhiều lựa chọn hơn, ít bị thay thế hơn, và thường có thu nhập cao hơn.
Lao động phổ thông thường là người đầu tiên bị cắt giảm khi doanh nghiệp ít đơn hàng. Thợ có tay nghề, nhất là thợ bảo trì, sửa chữa, ít bị ảnh hưởng hơn vì nhà máy nào cũng cần người giữ máy chạy. Một số nghề như điện dân dụng, sửa chữa máy nông nghiệp, sửa xe máy còn cho phép tự làm tại quê, không phụ thuộc doanh nghiệp.
Học nghề cũng là con đường cho học sinh sau trung học cơ sở không theo học phổ thông, hoặc sau trung học phổ thông không vào đại học. Hiện nay học sinh có thể học trung cấp nghề song song với chương trình văn hoá, rồi liên thông lên cao đẳng, đại học nếu muốn. Đây là lựa chọn nghiêm túc, không phải lối thoát cuối cùng.
Ba trình độ đào tạo nghề và khoá ngắn hạn
Theo Luật Giáo dục nghề nghiệp, đào tạo nghề có ba trình độ chính, bên cạnh các khoá đào tạo thường xuyên. Bảng dưới mô tả khái quát; thời gian và điều kiện cụ thể do từng cơ sở công bố:
| Trình độ | Thời gian học khái quát | Phù hợp với | Văn bằng, chứng chỉ |
|---|---|---|---|
| Đào tạo thường xuyên, khoá ngắn | Vài tuần đến vài tháng | Người lớn đã đi làm, cần một kỹ năng cụ thể | Chứng chỉ đào tạo |
| Sơ cấp | Từ ba tháng đến dưới một năm | Lao động nông thôn, người chuyển nghề | Chứng chỉ sơ cấp |
| Trung cấp | Khoảng một đến hai năm | Học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở hoặc phổ thông | Bằng tốt nghiệp trung cấp |
| Cao đẳng | Khoảng hai đến ba năm | Học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc liên thông từ trung cấp | Bằng tốt nghiệp cao đẳng |
Với người đã có gia đình, đang đi làm, khoá ngắn và sơ cấp thường thực tế hơn vì thời gian học ngắn, có thể học buổi tối hoặc cuối tuần. Với người trẻ chưa đi làm, trung cấp và cao đẳng cho nền tảng tốt hơn và mở đường lên vị trí kỹ thuật viên, tổ trưởng sau này.
Nghề nào hợp với nhu cầu vùng Đại Lộc
Cơ khí, hàn, bảo trì máy. Các xưởng gỗ, vật liệu, cơ khí trong vùng và khu công nghiệp lân cận đều cần. Nghề nặng nhưng ổn định, có thể tự mở xưởng nhỏ.
Điện công nghiệp, điện dân dụng. Nhà máy cần thợ điện; ở quê, nhu cầu sửa chữa, lắp điện nhà ở luôn có. Phải học bài bản vì nghề liên quan an toàn tính mạng.
Lái xe hạng lớn, vận hành máy. Ngành vận tải vật liệu, gỗ trong vùng cần lái xe có bằng phù hợp, người vận hành xe nâng, máy xúc có chứng chỉ.
May công nghiệp, kỹ thuật chuyền. Ngoài công nhân may, xưởng cần thợ kỹ thuật máy may, người làm mẫu, tổ trưởng chuyền, nhân viên kiểm hàng.
Sửa chữa máy nông nghiệp, xe máy. Vùng nông thôn có nhiều máy cày, máy gặt, máy bơm, xe máy; thợ sửa có thể làm tại quê.
Nấu ăn, dịch vụ, du lịch. Bếp ăn công nhân, nhà hàng, khách sạn ở Đà Nẵng cần người có nghề. Ngoại ngữ là lợi thế lớn trong mảng này.
Nông nghiệp kỹ thuật. Trồng trọt, chăn nuôi theo quy trình an toàn, thú y cơ sở, vận hành máy nông nghiệp; phù hợp với người muốn làm nông lâu dài.
Hỗ trợ học nghề: ai được, hỏi ở đâu
Nhà nước có chính sách hỗ trợ học nghề trình độ sơ cấp và đào tạo dưới ba tháng cho một số đối tượng như lao động nông thôn, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người bị thu hồi đất nông nghiệp. Mức hỗ trợ, danh mục nghề được hỗ trợ và cách đăng ký do thành phố quy định theo từng giai đoạn.
Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể được hỗ trợ học nghề nếu có nhu cầu, thông qua trung tâm dịch vụ việc làm. Đây là quyền lợi nhiều người bỏ qua khi làm hồ sơ thất nghiệp. Hãy hỏi trung tâm ngay khi nộp hồ sơ để biết các nghề, các cơ sở có thể học.
Đầu mối gần nhất để hỏi là bộ phận phụ trách lao động, văn hoá xã hội của xã mới, các hội đoàn thể như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên. Họ thường nắm danh sách lớp nghề sắp mở trong vùng và có thể hướng dẫn hồ sơ. Từ khi bỏ cấp huyện, các chương trình trước đây do huyện quản lý có thể đã đổi đầu mối, nên hỏi lại để có thông tin mới nhất.
Nhiều lớp nghề cho lao động nông thôn được tổ chức ngay tại thôn, xã, với nghề phù hợp nhu cầu tại chỗ như trồng trọt, chăn nuôi, may, điện dân dụng, sửa chữa máy nông nghiệp. Học gần nhà giúp người lớn tuổi, phụ nữ có con nhỏ tham gia được. Khi đăng ký, hãy hỏi rõ lớp có cấp chứng chỉ không và chứng chỉ đó được công nhận ra sao.
Chọn nghề và chọn nơi học: các bước nên làm
Chọn nghề vội theo lời quảng cáo hay theo bạn bè là lý do nhiều người học xong không làm nghề. Các bước dưới đây giúp chọn kỹ hơn:
- Nhìn thị trường gần nhà: hỏi các xưởng, công ty trong vùng họ đang thiếu thợ gì. Đây là thông tin quý hơn mọi bảng xếp hạng nghề "hot".
- Nhìn bản thân: sức khoẻ, sở thích, khả năng chịu nóng, chịu bụi, đứng lâu, làm việc với máy hay với người.
- Hỏi người làm nghề: thu nhập thật, giờ giấc thật, cái khó của nghề. Người trong nghề thường nói thẳng hơn nhân viên tuyển sinh.
- Kiểm tra cơ sở đào tạo: có giấy phép hoạt động giáo dục nghề nghiệp, có xưởng thực hành thật, có liên kết với doanh nghiệp để thực tập và giới thiệu việc làm.
- Đọc kỹ cam kết: những lời hứa "bao việc làm" cần được ghi trong văn bản; hỏi tỷ lệ học viên có việc sau tốt nghiệp và kiểm chứng qua người đã học.
- Tính chi phí đầy đủ: học phí nếu có, đi lại, ăn ở, thời gian không có thu nhập trong lúc học, rồi so với lợi ích.
Một nghề hợp với mình và có người cần trong vùng sẽ bền hơn nhiều so với một nghề đang được quảng cáo nhiều nhưng xa thực tế.
Ngoại ngữ và kỹ năng số: hai thứ cộng thêm cho mọi nghề
Dù chọn nghề gì, hai kỹ năng ngày càng tạo khác biệt là ngoại ngữ và khả năng dùng máy tính, điện thoại cho công việc. Đà Nẵng có nhiều doanh nghiệp vốn nước ngoài, khu du lịch, khách sạn; người thợ, người phục vụ, người quản lý ca biết tiếng Anh, tiếng Nhật hay tiếng Hàn ở mức giao tiếp thường được ưu tiên và có cơ hội lên vị trí cao hơn.
Với người tính đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, ngoại ngữ gần như là điều kiện bắt buộc, và học sớm ở quê giúp đỡ tốn thời gian, chi phí khi vào giai đoạn đào tạo chính thức. Các trung tâm ngoại ngữ ở Đà Nẵng, khu trung tâm các xã và các lớp học trực tuyến miễn phí đều là lựa chọn; quan trọng là học đều đặn chứ không học dồn.
Kỹ năng số không chỉ là biết dùng mạng xã hội. Đó là biết soạn một văn bản đơn giản, dùng bảng tính để ghi chép, tra cứu thông tin chính thống, dùng dịch vụ công trực tuyến, nhận diện tin nhắn lừa đảo. Với chủ xưởng nhỏ, chủ xe, hộ kinh doanh, những kỹ năng này giúp quản lý sổ sách, hoá đơn điện tử, thuế. Nhiều lớp ngắn hạn về tin học văn phòng có thể học ngay tại xã hoặc trực tuyến.
Học nghề cho học sinh sau lớp 9 và lớp 12
Với học sinh vùng Đại Lộc học xong trung học cơ sở, ngoài việc thi vào trung học phổ thông, có thể chọn học trung cấp nghề. Nhiều trường trung cấp, cao đẳng cho phép học văn hoá song song để vẫn có cơ hội học tiếp lên cao. Cha mẹ nên cùng con tìm hiểu kỹ, tránh để con chọn vì chạy theo bạn hay vì nghĩ học nghề là dễ.
Với học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông, cao đẳng nghề là lựa chọn ngang hàng với đại học nếu mục tiêu là làm kỹ thuật thực hành. Một kỹ thuật viên điện, cơ khí, công nghệ ô tô tốt nghiệp cao đẳng có tay nghề vững thường tìm việc dễ hơn một cử nhân ngành không có nhu cầu.
Cha mẹ ở quê thường lo con học xa tốn kém. Các trường ở Đà Nẵng và vùng lân cận trong tầm đi lại; có trường có ký túc xá, có chính sách miễn giảm học phí cho một số đối tượng theo quy định. Hỏi trực tiếp trường về chính sách áp dụng cho con mình trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Học nghề sơ cấp mất bao lâu?
Trình độ sơ cấp thường từ ba tháng đến dưới một năm, tuỳ nghề. Ngoài ra có các khoá đào tạo ngắn vài tuần đến vài tháng. Thời gian cụ thể do cơ sở đào tạo công bố theo chương trình đã đăng ký.
Lao động nông thôn ở Đại Lộc có được hỗ trợ học nghề không?
Có chính sách hỗ trợ học nghề trình độ sơ cấp và đào tạo dưới ba tháng cho lao động nông thôn và một số đối tượng khác. Mức hỗ trợ và danh mục nghề do thành phố quy định; hỏi bộ phận phụ trách lao động của xã.
Đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có được học nghề miễn phí không?
Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể được hỗ trợ học nghề theo quy định của bảo hiểm thất nghiệp. Hỏi trung tâm dịch vụ việc làm khi nộp hồ sơ để biết mức hỗ trợ và các nghề có thể học.
Học xong lớp 9 có nên đi học nghề không?
Đó là lựa chọn nghiêm túc nếu phù hợp với khả năng và sở thích của con. Nhiều trường cho phép học văn hoá song song để vẫn có thể học lên cao. Cha mẹ nên cùng con tìm hiểu kỹ trường, nghề và cơ hội việc làm.
Làm sao biết trường nghề có uy tín?
Kiểm tra giấy phép hoạt động giáo dục nghề nghiệp, xem xưởng thực hành, hỏi về liên kết doanh nghiệp và tỷ lệ học viên có việc làm, rồi kiểm chứng qua người đã học ở đó. Cảnh giác với lời hứa bao việc làm không ghi trong văn bản.