Ở vùng Đại Lộc, việc làm được tìm thấy qua bốn kênh chính: hỏi trực tiếp ở cổng xưởng và cơ sở sản xuất, giới thiệu của người quen, thông báo trên loa thôn và các nhóm mạng xã hội địa phương, và các phiên giao dịch việc làm do trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố tổ chức. Kênh nào cũng có việc thật, nhưng các nhóm mạng xã hội cũng là nơi xuất hiện nhiều tin tuyển giả, "việc nhẹ lương cao", việc làm online đòi nạp tiền trước.
Bài này viết cho người trong vùng đang tìm việc, người mới về quê, sinh viên mới ra trường và người vừa mất việc. Nội dung gồm cách tìm ở từng kênh, cách đọc một tin tuyển dụng, những dấu hiệu tin giả, và những quyền lợi mà người mất việc có thể chưa biết. Bài không quảng cáo doanh nghiệp nào và không nêu mức lương.
Thị trường việc làm vùng Đại Lộc trông như thế nào
Việc làm tại chỗ ở vùng Đại Lộc tập trung ở các ngành may mặc, chế biến gỗ, vật liệu xây dựng, xây dựng, vận tải, thương mại dịch vụ ở khu trung tâm và các chợ. Ngoài ra là việc làm trong trường học, trạm y tế, cơ quan xã, ngân hàng, bưu điện, đòi hỏi bằng cấp chuyên môn và thường tuyển theo đợt.
Ngay cạnh vùng là thị trường lao động lớn hơn nhiều của Đà Nẵng cũ và vùng Điện Bàn với các khu công nghiệp, khu du lịch, dịch vụ. Với nhiều người trong vùng, "tìm việc ở Đại Lộc" thực tế là tìm việc trong bán kính đi về hằng ngày, gồm cả những nơi đó.
Đặc điểm nữa là tính thời vụ. Mùa khô là mùa xây dựng, vận tải, khai thác gỗ, nhiều việc thời vụ; cuối năm các xưởng may thường tăng đơn trước Tết. Mùa mưa lũ thì ngược lại, nhiều việc ngoài trời tạm dừng. Người tìm việc nên biết nhịp này để chủ động.
Một điểm ít được nói ra là khoảng cách giữa việc có và người tìm. Doanh nghiệp than thiếu thợ có tay nghề như thợ hàn, thợ điện, lái xe hạng lớn, người vận hành máy; trong khi nhiều người tìm việc chỉ có kinh nghiệm lao động phổ thông. Học thêm một nghề ngắn hạn có chứng chỉ thường mở ra nhiều lựa chọn hơn là chờ đợi một việc phổ thông lương cao.
Kênh tìm việc và cách dùng từng kênh
Mỗi kênh có thế mạnh riêng; kết hợp nhiều kênh giúp tìm được việc nhanh và đúng hơn:
- Cổng xưởng, cơ sở sản xuất: nhiều cơ sở dán thông báo tuyển ở cổng. Đến trực tiếp, hỏi bảo vệ hoặc văn phòng, mang theo căn cước. Cách này có ưu điểm là thấy tận mắt nơi làm việc.
- Người quen giới thiệu: kênh hiệu quả nhất ở nông thôn. Người đang làm biết rõ điều kiện thật, giờ giấc, cách đối xử của quản lý. Hỏi họ cả mặt tốt lẫn mặt chưa tốt.
- Loa thôn, nhà văn hoá, chính quyền xã: doanh nghiệp tuyển số lượng lớn thường nhờ xã thông báo. Bộ phận phụ trách lao động, xã hội của xã nắm thông tin các đợt tuyển và các chương trình hỗ trợ.
- Nhóm mạng xã hội địa phương: nhiều tin tuyển thật, nhưng cũng nhiều tin giả. Luôn kiểm tra lại doanh nghiệp trước khi đến.
- Phiên giao dịch việc làm: trung tâm dịch vụ việc làm của thành phố tổ chức định kỳ và có khi tổ chức lưu động ở các xã. Nhiều doanh nghiệp tuyển cùng lúc, có thể so sánh và được tư vấn miễn phí.
- Trang tuyển dụng trực tuyến: phù hợp với việc văn phòng, kỹ thuật ở Đà Nẵng; ít khi có việc lao động phổ thông trong vùng.
Tra danh sách doanh nghiệp đang hoạt động theo ngành trong danh bạ của trang cũng là cách biết cơ sở nào ở gần nhà để chủ động hỏi việc, kể cả khi họ chưa đăng tuyển.
Đọc một tin tuyển dụng: những thứ phải có
Tên doanh nghiệp và địa chỉ rõ ràng. Tin tuyển chỉ ghi "công ty lớn", "xưởng ở Đà Nẵng" mà không có tên, địa chỉ là tin cần kiểm tra kỹ. Doanh nghiệp thật có mã số doanh nghiệp tra được trên cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia.
Vị trí và mô tả công việc. Làm gì, ở đâu, giờ làm, ca làm. Mô tả mơ hồ kiểu "việc nhẹ nhàng, không cần kinh nghiệm" đi kèm thu nhập rất cao là dấu hiệu bất thường.
Cách tính lương và các khoản phúc lợi. Lương cơ bản, lương sản phẩm, tăng ca, bảo hiểm. Tin chỉ ghi "thu nhập lên tới…" mà không nói lương cơ bản thì nên hỏi lại.
Yêu cầu hồ sơ hợp lý. Căn cước, sơ yếu lý lịch, bằng cấp, giấy khám sức khoẻ. Yêu cầu nộp tiền "phí hồ sơ", "phí đồng phục", "phí đào tạo" trước khi làm là dấu hiệu sai.
Kênh liên hệ chính thức. Số điện thoại cố định của công ty, địa chỉ văn phòng, email theo tên miền công ty. Chỉ liên hệ qua tài khoản mạng xã hội cá nhân thì cần cảnh giác.
Tin tuyển giả và lừa đảo việc làm online
Những năm gần đây, hình thức lừa đảo việc làm phổ biến nhất không còn là xưởng ma mà là "việc làm online": làm cộng tác viên chốt đơn, thả tim, đánh giá sản phẩm, nạp tiền làm nhiệm vụ để nhận hoa hồng. Ban đầu nạn nhân được trả một ít tiền thật để tin, sau đó bị yêu cầu nạp số tiền lớn hơn rồi không rút được. Người nông thôn, phụ nữ ở nhà, học sinh sinh viên là đối tượng hay bị nhắm tới.
Hình thức thứ hai là tuyển lao động đi làm ở nước ngoài với lời hứa lương rất cao, công việc nhẹ, bao ăn ở, rồi đưa người qua biên giới làm việc trong các cơ sở lừa đảo trực tuyến, bị giam giữ, bị ép làm việc. Đã có nhiều trường hợp người Việt Nam bị lừa theo cách này. Lời mời đi làm qua đường tiểu ngạch, không có hợp đồng chính thức, cần được coi là nguy hiểm.
Nguyên tắc đơn giản để tự bảo vệ: việc làm thật không bắt bạn nạp tiền để có việc; không chuyển tiền cho người lạ dưới bất kỳ lý do nào; không gửi ảnh căn cước, thông tin tài khoản ngân hàng cho người tuyển dụng chưa xác minh; và khi nghi ngờ, hãy hỏi người nhà, chính quyền xã hoặc công an xã trước khi làm gì.
Chuẩn bị đi phỏng vấn ở xưởng, công ty
Phỏng vấn ở các cơ sở sản xuất trong vùng thường ngắn và thực tế. Chuẩn bị theo các bước sau giúp bạn tự tin và hỏi được đủ điều cần biết:
- Tìm hiểu trước: hỏi người quen về doanh nghiệp, tra thông tin đăng ký doanh nghiệp, biết họ làm sản phẩm gì.
- Mang đủ giấy tờ: căn cước, bản sao bằng cấp, chứng chỉ, sơ yếu lý lịch nếu được yêu cầu. Không đưa bản chính để doanh nghiệp giữ.
- Trả lời thật: về kinh nghiệm, sức khoẻ, khả năng làm ca. Nói rõ nếu nhà ở vùng hay ngập, cần linh động mùa lũ.
- Hỏi đủ câu quan trọng: hợp đồng loại gì, thử việc bao lâu, cách tính lương, bảo hiểm, ca làm, tăng ca, bữa ăn, xe đưa đón.
- Xem nơi làm việc nếu được: nhà xưởng, nhà vệ sinh, chỗ ăn, bảo hộ lao động.
- Không quyết ngay nếu còn băn khoăn: xin thời gian suy nghĩ, so sánh với lựa chọn khác.
Sau khi nhận việc, giữ lại một bản hợp đồng có chữ ký hai bên. Đây là giấy tờ quan trọng nhất của bạn với doanh nghiệp.
Việc làm cho người trung niên và người phải ở nhà
Không phải ai cũng có thể làm ca ở khu công nghiệp. Người trung niên sức khoẻ không còn như trước, phụ nữ phải chăm con nhỏ hay cha mẹ già, người khuyết tật, người phải lo ruộng vườn thường cần việc gần nhà, giờ giấc linh hoạt. Ở vùng Đại Lộc, những việc như vậy thường là làm thời vụ cho hộ trồng màu, phụ bán hàng ở chợ, nấu ăn cho bếp ăn công nhân, gia công nhỏ tại nhà, làm tạp vụ ở trường học, trạm y tế.
Một số xưởng may, xưởng thủ công có nhận gia công tại nhà những công đoạn đơn giản. Hình thức này giúp người ở nhà có thu nhập, nhưng thường không có hợp đồng lao động, không có bảo hiểm. Nếu làm lâu dài, nên hỏi về khả năng ký hợp đồng hoặc ít nhất tự tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện và bảo hiểm y tế hộ gia đình để có chỗ dựa khi về già, khi ốm.
Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên ở xã thường có thông tin về các lớp nghề ngắn hạn, các nguồn vốn vay ưu đãi cho hộ sản xuất kinh doanh nhỏ, các mô hình sinh kế đang được hỗ trợ. Đây là những kênh gần gũi, dễ hỏi, phù hợp với người không quen tìm việc qua mạng.
Mất việc: những quyền lợi nhiều người chưa biết
Người lao động đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp mà mất việc, nếu đủ điều kiện theo Luật Việc làm, có thể được hưởng trợ cấp thất nghiệp, được hỗ trợ học nghề, được tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí. Thủ tục làm tại trung tâm dịch vụ việc làm, trong một thời hạn nhất định kể từ khi chấm dứt hợp đồng. Nhiều người không biết hoặc để quá hạn, mất quyền lợi.
Các điều kiện cụ thể như thời gian đóng tối thiểu, thời hạn nộp hồ sơ, mức hưởng có thể thay đổi theo luật mới. Hãy kiểm tra quy định hiện hành ngay khi biết mình sắp nghỉ việc, chuẩn bị quyết định nghỉ việc hoặc giấy tờ chấm dứt hợp đồng, sổ bảo hiểm xã hội hoặc mã số bảo hiểm.
Ngoài bảo hiểm thất nghiệp, người mất việc thuộc hộ nghèo, cận nghèo, lao động nông thôn có thể được hỗ trợ học nghề ngắn hạn theo các chương trình của nhà nước và thành phố. Hỏi bộ phận phụ trách lao động của xã để biết chương trình đang có và cách đăng ký.
Câu hỏi thường gặp
Trung tâm dịch vụ việc làm giúp được gì cho người ở Đại Lộc?
Trung tâm tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí, tổ chức phiên giao dịch việc làm, tiếp nhận hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp và hỗ trợ học nghề. Hỏi chính quyền xã về điểm tiếp nhận gần nhất và lịch phiên giao dịch.
Làm sao biết tin tuyển dụng trên mạng là thật?
Kiểm tra tên, mã số doanh nghiệp trên cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia, địa chỉ có thật, kênh liên hệ chính thức. Tin không có tên công ty, đòi nạp tiền, hứa việc nhẹ lương rất cao là dấu hiệu nghi ngờ.
Xin việc có phải nộp phí hồ sơ không?
Doanh nghiệp tuyển dụng hợp pháp không thu tiền của người xin việc để được nhận vào làm. Yêu cầu nộp phí hồ sơ, phí đào tạo, phí đồng phục trước khi làm là dấu hiệu bất thường cần cảnh giác.
Bị lừa nạp tiền làm việc online thì làm gì?
Ngừng chuyển thêm tiền, lưu lại toàn bộ tin nhắn, giao dịch, tài khoản nhận tiền, rồi trình báo công an xã nơi cư trú càng sớm càng tốt. Báo ngân hàng để được hướng dẫn.
Nghỉ việc bao lâu thì phải nộp hồ sơ thất nghiệp?
Luật Việc làm quy định một thời hạn nộp hồ sơ kể từ ngày chấm dứt hợp đồng lao động. Thời hạn và điều kiện cụ thể có thể thay đổi theo luật mới, nên hãy kiểm tra quy định hiện hành và nộp sớm.